با دهمین میراث یونسکو در ایران یعنی نهر داریون آشنا شوید

با دهمین میراث یونسکو در ایران یعنی نهر داریون آشنا شوید

شهر باستانی شوشتر توانسته با جاذبه‌های دیدنی و گردشگری بسیار از جمله نهر داریون توریست‌های فراوانی را به سمت خود جلب و عنوان دهمین میراث یونسکو در ایران را از آن خود کند. این شهر که جزئی از کهن‌ترین شهرهای ایران به حساب می‌آید، در دامنه رشته کوه زاگرس قرار گرفته و آب و هوای مطبوعی دارد.

از جمله بزرگ‌ترین مجموعه‌های صنعتی در دوران قدیم، سازه‌های آبی شوشتر است که قدمت آن به دوران هخامنشیان باز می‌گردد. در این بین، نهر داریون یکی از شگفت‌انگیزترین و قدیمی‌ترین سازه‌های آبی این منطقه است که یک کانال آبی دست کند محسوب می‌شود.

در ادامه قصد داریم شما را با دهمین میراث یونسکو در ایران آشنا کنیم، با ما همراه باشید.

رود شطیط

رود شطیط، شاخه اصلی رودخانه کارون در شوشتر است که با نام چهاردانگه نیز شناخته می‌شود. رودخانه کارون پس از وارد شدن به خوزستان، با برخورد به صخره‌ای بزرگ و سد میزان، به دو شاخه تقسیم شده یه یکی از آن‌ها رود شطیط و دیگری گرگر یا دودانگه نام‌گذاری شده‌اند. این دو شاخه پس از طی حدود ۴۰ کیلومتر در منطقه بند قیر واقع در جنوب شوشتر با یکدیگر ادغام شده و با پیوند به رود دز، کارون بزرگ را تشکیل می‌دهند.

حفر کانال

طبق اظهارات تاریخ نویسان، شوشتر به معنای خوب‌تر است و به دلیل آن که شهر شوش رو به ویرانی می‌رفت، دوباره در ۶ فرسنگی شهری نو که خوش آب و هواتر و حاصل خیزتر از شوش بود بنا شد. به همین علت است که نام شوشتر یعنی از شوش بهتر را برای آن برگزیده‌اند. البته دلیل دیگری نیز برای انتخاب نام شوشتر ذکر شده که احتمالا واژه فوق در قدیم ششدر بوده است. آن هم بدین علت است که این شهر دارای شش دروازه بوده است.

 

با دهمین میراث یونسکو در ایران یعنی نهر داریون آشنا شوید

با دهمین میراث یونسکو در ایران یعنی نهر داریون آشنا شوید

 

داریون نهری واقع در شوشتر است که از رود شطیط جدا شده و دوباره به آن می‌پیوندد. این نهر، داریوش یا دارا نیز نام داشته و در زمان داریوش هخامنشی حفر شده است. طبق گفته‌های نویسنده تحفه‌العالم، “در حوالی شهر هیچ‌گونه باغ و بوستانی نبود و رودخانه از حوالی شهر حدودا نیم فرسخ دور بود و مردم قری و قوافل به کشتی از رودخانه عبور می‌کردند و از این بابت زحمت بسیاری کشیدند تا این که دارای اکبر نهر داریان را ابتدا نموده فرصت اتمام نیافت و دارا بن دارا در اتمام آن کوشید و آب از میان شهر و صحرای گرگر جاری ساخت و این قبل از اسکندر ذوالقرنین بود”.

ابتدای دهانه نهر در زیر قلعه سلاسل قرار داشته و توسط میراب‌ها از همین قلعه کنترل می‌شده است. وظیفه این نهر، آبیاری دشت میناب شوشتر بود. همان‌طور که پیش‌تر نیز به آن اشاره کردیم، داریون از نام داریوش برگرفته شده است. این نهر تنها سازه آبی شوشتر است که پس از گذشت قرن‌ها، همچنان نام بانی خود را به یدک می‌کشد.

پل بند شادروان حدود ۳۰۰ متر پایین‌تر از آبگیرهای نهر داریون سطح آب را برای سوار شدن بر نهر داریون بالا می‌آورد. این نهر نه تنها آب مورد نیاز کشاورزی ساکنان شهر را تامین می‌کند، بلکه با حفر تونل‌های آب بر نیز مانند قنات، آب را به درون زیرزمین منازل بافت قدیم هدایت می‌کرد.

پخشاب نهر داریون

اگر چه بسیاری از مورخان، پل بند شادروان را از سازه‌های آبی دوره ساسانیان می‌دانند؛ اما با توجه به وجود نهر داریون در دوره هخامنشی و قرار داشتن ارتفاع آبگیرهای نهر داریون در فاصله‌ای بالاتر از سطح آب رودخانه در دوره کم‌آبی، می‌توان به وجود پل بند شادروان در دوره هخامنشی نیز با قطعیت نظر داد و به طور حتم در دوران ساسانی مجددا بازسازی شده است. این اثر در تاریخ ۱۰ مهر ۱۳۸۰ با شماره ثبت ۴۱۴۱ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

بند میزان

این سد آب کارون را به نسبت‌های دو و چهار بین رودهای گرگر و شطیط تقسیم می‌کند. مطالح به کار رفته در بند میزان، سنگ تراشیده شده شوشتر و ساروج هستند. این بند از چند دهانه تشکیل شده که مهم‌ترین آن‌ها دهانه‌ای است که به صورت جداگانه تنظیم آب دو شاخه رودخانه را به گونه‌ای انجام می‌دهد که اگر گرگر بیش از یک سوم باشد، آن را به شاخه شطیط انتقال داده و بالعکس آن نیز ممکن است. این موضوع از شاهکارهای معماری این بند به حساب می‌آید. این بند در گذشته میزان و پل قیصر نام داشته است.

 

با دهمین میراث یونسکو در ایران یعنی نهر داریون آشنا شوید

با دهمین میراث یونسکو در ایران یعنی نهر داریون آشنا شوید

 

از نوع مصالح ساختمانى که در آن به کار رفته و همچنین نوع سبک‌هاى متفاوتى که در ساخت طاق آن استفاده شده، می‌توان‌ قدمت دیرین آن را تشخیص داد. این پل را به طرز زیبا و باشکوهی با پیچ و خم ساخته‌‌اند و طول آن به ۵۲۱ متر می‌رسد. ساختمان اولیه بند میزان به زمان هخامنشیان مربوط شده و بند و پل شاپوری نیز نامیده می‌شود. پس از آن در دوران ساسانی نیز مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت. ولی پس ازخرابى ‌ها و تعمیرات متعدد، ساختمان کنونى آن را به پسر فتحعلى‌ شاه قاجار یعنى محمد على میرزا دولتشاه والى خوزستان نسبت می‌دهند. به همین علت به بند محمد على میرزا یا بند خاقان نیز مشهور است.

آبگیرهای نهر داریون

آبگیرهای نهر داریون که از زیر صخره‌های ساحلی رودخانه شطیط در زیر قلعه سلاسل آغاز می‌شود، در بر گیرنده ۸ آبگیر است که برخی از آن‌ها با گذشت زمان مسدود شده‌اند. زیر قلعه سلاسل، پله‌هایی جهت برداشت آب از نهر داریون به گونه‌ای تعبیه شده بود که هنگام محاصره و بسته شدن درهای قلعه به راحتی امکان برداشت آب از رودخانه وجود داشته باشد.

هشت کانال فوق در زیر قلعه سلاسل به دو کانال بزرگ تبدیل می‌شدند و پس از خروج از زیر قلعه، به یک کانال بزرگ تبدیل می‌شدند که تا فاصله زیادی به صورت یک کانال روباز به درون دشت میناب هدایت می‌شود. درون قلعه نیز حمام‌های متعددی ساخته شده که آب آن‌ها از نهر داریون تامین می‌شده است.

مطلب پیش را از دست ندهید: عوارض ورزش زیاد را بشناسید!




دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *